"उत्तराखण्डराज्यम्" इत्यस्य संस्करणे भेदः

सम्पादनसारांशरहितः
(लघु)
| leader_title = [[Governors of Uttarakhand|Governor]]
| leader_name = अझीझ् खुरेशि
| leader_title1 = [[मुख्यमन्त्री]]
| leader_name1 = विजयःविजय बहुगुण
| leader_title2 = विधानमण्डलम्
| leader_name2 = 70 seats
| blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]]
| blank_info_sec1 = 0.515
| blank1_name_sec1 = मानवविकाससूचकाङ्कः (HDI rank)
| blank1_info_sec1 = 7thसप्तमः (2011२०११)
| blank_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy]]साक्षरता
| blank_info_sec2 = 79७९.63%६३
| blank1_name_sec2 = Sex ratioलिङ्गानुपातः
| blank1_info_sec2 = 963९६३
| blank2_name_sec2 = Languages spokenभाषाः
| blank2_info_sec2 = [[हिन्दीभाषा]], गर्वाली, कुमोनि,
| blank3_name_sec2 = Official languagesराजभाषा
| blank3_info_sec2 = [[हिन्दीभाषा]], [[संस्कृतम्]]
| website = [http://uk.gov.in/ uk.gov.in]
| footnotes =
}}
'''उत्तराखण्डराज्यं''' ({{lang-hi|उत्तराखण्ड राज्य}}, {{lang-en|Uttarakhand State}}) [[भारतम्|भारतीय]] राज्येषु अन्यतमं राज्यम् । एतस्य राज्यस्य [[२०००]] तमे संवत्सरेवर्षे नवम्बरमासस्य'नवम्बर'-मासस्य नवमे दिनाङ्के रचना जाता । [[उत्तरप्रदेशराज्यम्|उत्तरप्रदेशराज्यस्य]] रचनार्थं [[हिमालयः|हिमालयपर्वत]]प्रान्तात्प्रान्तस्य, उत्तराञ्चलराज्यस्य विभागः कृतः।कृतः राज्यस्यराज्यस्यास्य उत्तरे [[टिबेट्]], पूर्वे [[नेपालदेशः|नेपाल]], दक्षिणपश्चिमयोः [[उत्तरप्रदेशराज्यम्|उत्तरप्रदेशश्चउत्तरप्रदेशः]] भवन्तिअस्ति । अस्य राज्यस्य नाम [[२००७]] तमे संवत्सरे जनेवरीमासे'जनवरी'-मासे '''उत्तराञ्चलात्''' '''उत्तराखण्डः''' इति परिवर्तनं कृतम्।कृतम् । राज्यस्य उच्चन्यायालयः [[नैनिताल्]] नगरे अस्ति ।
 
'''उत्तराखण्डराज्यं''' (Uttarakhand) [[भारतम्|भारतीय]] राज्येषु अन्यतमं राज्यम् । एतस्य राज्यस्य [[२०००]] तमे संवत्सरे नवम्बरमासस्य नवमे दिनाङ्के रचना जाता । [[उत्तरप्रदेशराज्यम्|उत्तरप्रदेशराज्यस्य]] [[हिमालयः|हिमालयपर्वत]]प्रान्तात् उत्तराञ्चलराज्यस्य विभागः कृतः। राज्यस्य उत्तरे [[टिबेट्]], पूर्वे [[नेपालदेशः|नेपाल]], दक्षिणपश्चिमयोः [[उत्तरप्रदेशराज्यम्|उत्तरप्रदेशश्च]] भवन्ति । अस्य राज्यस्य नाम [[२००७]] तमे संवत्सरे जनेवरीमासे '''उत्तराञ्चलात्''' '''उत्तराखण्डः''' इति परिवर्तनं कृतम्। राज्यस्य उच्चन्यायालयः [[नैनिताल्]] नगरे अस्ति ।
{{लघुचतुर्धाम}}
 
==विभागः==
 
[[चित्रम्:UttarakhandDistricts.png|thumb|'''मण्डलानि''']]
अस्मिन् राज्ये विभागद्वयं भवति [[गढ्वाल्गढवाल]] तथा [[कुमाव्कुमाऊं]] इति । अस्मिन् राज्ये १३ मण्डलानि सन्ति । [[गढ्वाल्गढवाल]] विभागे [[चमोलीचमोलीमण्डलम्|चमोलीमण्डलं]], [[डेहराडून्]], [[हरिद्वारम्देहरादूनमण्डलम्|देहरादूनमण्डलं]], [[पौडिहरिद्वारमण्डलम्|हरिद्वारमण्डलं]], [[रुद्रप्रयागपौडीगढवालमण्डलम्|पौडीगढवालमण्डलं]], [[टिह्रिरुद्रप्रयागमण्डलम्|रुद्रप्रयागमण्डलं]], [[गढ्वाल्टिहरिगढवालमण्डलम्|टिहरिगढवालमण्डलं]] तथा, [[उत्तरकाशीउत्तरकाशीमण्डलम्|उत्तरकाशीमण्डलं]] मण्डलानिचास्ति सन्ति। [[कुमाव्कुमाऊं]] विभागे [[अल्मोराअल्मोडामण्डलम्|अल्मोडामण्डलं]], [[बागेश्वर्बागेश्वरमण्डलम्|बागेश्वरमण्डलम्]], [[नैनिताल्नैनितालमण्डलम्|नैनितालमण्डलं]], [[पिथोरागढ्पिथौरागढमण्डलम्|पिथौरागढमण्डलं]], [[चम्पावत्चम्पावतमण्डलम्|चम्पावतमण्डलम्]] तथा, [[उधमसिंङ्गउधमसिंहनगरमण्डलम्|उधमसिंहनगरमण्डलं]] मण्डलानि सन्तिचास्ति । राज्यस्य शासनभाषामुख्यराजभाषा [[हिन्दी]], भवतिउपराजभाषा [[संस्कृतभाषा]] चास्ति । “चिप्को” आन्दोलनस्य आरम्भः उत्तराखण्डराज्ये ऐदम्प्राथम्येन जातः।जातः । उत्तराखण्डस्य विस्तीर्णंविस्तारः ५१,१२५ चतुरस्रकि.मी अस्ति । प्रायः जनसंख्या ८५ लक्षजनाः सन्तिलक्षमस्ति । [[डेहराडून्देहरादून]], -[[हरिद्वारम्हरिद्वार]] तथा -[[नैनिताल्नैनिताल]] इत्यादयः-नगराणि अस्य राज्यस्य प्रमुखनगराणि सन्ति । राज्यस्य ९२.५७% भागः पर्वतप्रदेशःपर्वतीयः अस्ति । ६३% भागः अरण्यप्रदेशः अस्ति । उत्तराखण्डस्य मुख्याः पर्वताः [[नन्दादेवी]] (७८१६ मी.), [[बदरीनाथः]](७१४० मी.), [[चौखम्बा]](७१३८ मी.) तथा [[त्रिशूल्]](७१२० मी.) भवन्तिसन्ति
 
==इतिहासः==
 
प्राचीनहिन्दूग्रन्थेषु खेदारमानसाखण्डयोःकेदार-मानसखण्डयोः मिलित्वा उत्तराखण्डःउत्तराखण्ड इति उल्लेखः दृश्यते । उन्नतपर्वताः, दर्दराः, नद्यः तथा, पवित्रक्षेत्राणि अस्मिन् राज्ये सन्ति इत्यतः। अतः “देवभूमिः” इति व्यवहारःअस्य अस्तिनामान्तरमस्ति । ’कोल्’ इति जनाः अस्य राज्यस्य पूर्विकाः आसन् । वेदकाले[[वेद]]काले आर्यसन्ततेः “रावत्” नामकाः जनाः आसन् । तस्मिन् काले ॠषीणां, साधूनाञ्च इष्टतमं स्थानम् आसीत्आसीदेतत् । [[व्यासः|व्यासमहर्षिः]] अस्मिन्नेव स्थले [[महाभारतम्|महाभारत]]काव्यं रचितवान् इति प्रतीतिः अस्ति । अस्मात् स्थलादारभ्यैव स्वर्गारोहणयात्रा आरब्धा पाण्डवैः इति जनानां विश्वासः।विश्वासः । एतत् स्थलम् [[अशोकः|अशोकस्यअशोक]] काले [[बौद्धधर्म:|बौद्धधर्मप्रभावितम्]] आसीत् । [[आदिशङ्कराचार्यः|आदिशङ्कराचार्यस्य]] प्रभावेण पुनः वैदिकसम्प्रदायावृतं जातं स्थलम् । गच्छता कालेन जनाः आगताः। मध्यकाले [[गढ्वाल्गढवाल]] तथा ,[[कुमाव्कुमाऊं]] च द्वे संस्थाने उत्तराखण्डे आस्ताम् । [[कुमावकुमाऊं]]संस्थाने ’चन्द्रवंशस्य’ शासकाः शासनं कुर्वन्ति स्म । [[गढ्वाल्गढवाल]] संस्थाने ’परमारवंशस्य’ शासकाः शासनं कुर्वन्ति स्म । [[नेपालदेशः|नेपालदेशस्य]] ’गूर्खा’ शासकाः [[१७९१]] तमे संवत्सरे कुमावराज्यं तथाकुमाऊंराज्यं, [[१८०३]] तमे संवत्सरे [[गढ्वाल्गढवाल]] राज्यम् राज्यञ्च आक्रान्तवन्तः । [[१८१६]] तमे संवत्सरे आङ्ग्लजनैः सह युद्धमभूत् । अस्मिन् युद्धे एते शासकाः पराजिताः । अनन्तरं पूर्वगढ्वाल् तथा [[कुमाव्गढवाल]]-[[कुमाऊं]] प्रदेशौ आङ्ग्लशासने आस्ताम् । [[भारतम्|भारतस्य]] स्वातन्त्र्यानन्तरं [[टिह्रिटिहरि]] संस्थानम् [[उत्तरप्रदेशराज्यम्|उत्तरप्रदेशराज्ये]] मेलितवन्तः।शासनमकरोत् ।
 
==राज्यजनसमुदायः==
 
उत्तराखण्डस्य जनसमुदायस्य स्वमूलस्थानानुगुणं ’गढवाली’ उत ’कुमावी’ इति व्यवहारः अस्ति । सम्पूर्णस्य समुदायस्य “पहाडी” इति व्यवहारः अस्ति । [[पञ्जाबराज्यम्|पञ्जाबराज्यात्]] आगताः जनाः [[हिमालयः|हिमालयस्य]] ’तेराय्ट्रदेशे’ वसन्ति । एतान् विहाय ’नेपालीजनाः’, ’टिबेट्जनाः’, ’गुज्जर्जनाश्च’ अत्रैव वसन्ति । राज्येषु विद्यमानेषु जनेषु ’रजपूताः’ अधिकाः भवन्ति ।
 
७५,२३३

सम्पादन

"https://sa.wikipedia.org/wiki/विशेषः:MobileDiff/255549" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्